Poreklo reci i izraza...

Charmed · Malo ~ mače ~

TABOR

Ratni logor; utvrđeno uzvišenje.

Naziv potiče od utvrđenog ratnog logora koji je 1420. podigao Jan Žiska u svom ustaničkom uporištu u češkom gradu Taboru.
TAKO PROLAZI SLAVA SVIJETA
Sic transit gloria mundi
Izreka iz djela „Slijedi Hrista� (De imitatione Christi) Toma Kampisa (1380-1471, pravo ime Hammerlein Hamerken), njemačkog redovnika i crkvenog pisca.. To čuveno djelo doživjelo je oko 4.000 različitih izdanja i prijevoda.
Prilikom krunisanja pape, na samom ulasku u crkvu Svetog Petra u Rimu, kardinal - ceremonijalmajstor tri puta pali pramen kučine i izgovora ove riječi: �Sveti oce, tako prolazi slava svijeta� (Pater sancte, sic transit gloria mundi.)
Izreka je data kao opomena onima koji odlučuju, da stalno misle na ono što rade, jer na svijetu je sve prolazno i kratkotrajno.

TIHI OKEAN

Pacifik, Veliki ili Tihi okean.

Najveći okean Zemlje. Sačinjava oko polovinu svih njenih vodenih površina.

Od Evropljana prvi ga je ugledao 1513. Španac Balboa. Tihim ga je nazvao portugalski moreplovac Magelan, koji je, stigavši na njegove obale 1520, smatrao da mu je voda upadljivo tiha (što je okean odonda već bezbroj puta opovrgnuo).

TOLIKO BUKE ZBOG JEDNE KAJGANE

Tant de bruit pour une omellete.

Francuski pjesnik Desbaro (Desbareudz, umro 1675) je jednog petka, kad inače vlada post, u jednoj gostionici naručio kajganu sa slaninom. Kada je počeo da jede nastade veliko nevrijeme, tako da su i gromovi počeli udarati. Disbaro, gledajući prestravljenog krčmara, koji je bio uvjeren da gromovi pucaju zbog nepoštovanja posta, uzme kajganu i baci je kroz prozor uz riječi: „Toliko buke zbog jedne kajgane�.

Izreka se upotrebljava u smislu - „Mnogo buke ni oko čega�.

Charmed · Malo ~ mače ~

TONZURA

Obrijano tjeme.

Kod katoličkih sveštenika okruglo obrijano tjeme, kao simbol predanosti Bogu. Postoje dvije tonzure: tonzura Pauli - obrijani prednji dio glave kod grkokatoličkih sveštenika, unijata i tonzura Petri - obrijano tjeme kod rimokatoličkih sveštenika.

Naziv je nastao po latinskoj riječi - tonsura - što znači: brijanje, šišanje.

TORIJEVCI

Politička stranka u Engleskoj, naziv koji se počeo upotrebljavati od 1679. godine. Sadašnja Konzervativna stranka.

Ime su dobili po irskoj riječi: 'tory', tj. razbojnik, koju su im dali protivnici, vigovci, iz kojih je kasnije izrašla Liberalna stranka.
TOTEM (totemizam)
Objekt ili kompleks odgovarajućih vjerovanja i običaja. Obožavani simbol (životinja ili biljka; materijalni predmet ili pojava) koji u nekim primitivnim civilizacijama predstavlja pretke roda ili klana, s kojim se ljudi osjećaju posebno povezani i ukazuju mu poštovanje. Odnos čovjeka prema svom totemu ogleda se i u tome što, naprimjer, čovjek ne smije ubiti niti jesti svoju životinju - totem. Totemizam je, uostalom, najraniji oblik religije.
Naziv potiče prema riječi „ototeman�, koju indijansko pleme Odžibvej (Ojibnjai) upotrebljava u značenju - rodbina po braći i sestrama.
TRAMINAC
Vrsta vina visokog kvaliteta.
Naziv je nastao po veoma slatkom i ukusnom bijelom i crnom grožđu, porijeklom iz Tramina, Juzni Tirol.

Charmed · Malo ~ mače ~

TRAPIST

Vrsta odličnog sira koji su, do početka Drugog svjetskog rata, izrađivali kaluđeri reda trapisti, na svom imanju kod Banjaluke.

Red trapista osnovan je 1122, reformisan u XVII vijeku.

Ime je dobio po opatiji La Trappe u jednom pustom kraju Normandije, gdje su prvo i osnovani.

TRAŽIM ČOVJEKA

Hominem ljuaero!

Zapisano je da je poznati grčki filozof, predstavnik kiničke škole, Diogen iz Sinope (400-323. pne), usred bijela dana išao sa zapaljenim fenjerom u ruci. Kada su ga pitali šta radi, odgovorio je: „Tražim čovjeka�, aludirajući na sve veću pokvarenost društva.

Izreka se u tom smislu upotrebljava i danas.
TRI GRACIJE
Simbol trostrukog vida ljubavi.
Prikazuju: ljepotu, ljubav, zadovoljstvo - davanje, primanje, uzvraćanje. Pratilje su Venere i nage, jer „moraju biti bez obmane�.
Ženstvene, elegantne i graciozne - po čemu su stekle i svoje opšte ime.

TRI PUTA BOG POMAŽE

Izraz potiče iz drevne vjerske filozofije koja je učila da je tri sveti broj, jer tri „majke�. tj. tri elementa: voda, vatra i zrak, vladaju svemirom. I stoga se u kasnijim stoljećima razvilo praznovjerno poštovanje trojke. Međutim, hrišćanstvo prihvata broj tri kao sveto trojstvo, dogmu po kojoj su u Bogu tri osobe (Otac, Sin i Duh Sveti), a jedna narav.

Charmed · Malo ~ mače ~

U MOM ODSUSTVU MOGU I DA ME IZUDARAJU

Aristotel (384-322. pne), koji je postigao najveći domet u nauci starog svijeta, svojom dubokom životnom mudrošću dizao se visoko iznad svakodnevnih sitnica tadašnjeg života. Kada mu je neko povrjerljivo pričao da ima prijatelja koji iza njegovih leđa o njemu loše govore, Aristotel je odgovorio: „Ako me klevetaju u mom odsustvu, ništa me ne boli. U mom odsustvu mogu da me i izudaraju�.
URIJEL
Jedan od četiri arhanleđa, koji stoji s lijeve strane božjeg prijestola.
Ta jevrejska riječ ima značenje: „božja svjetlost�.

U VINU JE ISTINA

In vino veritas.

Potvrđeno pravilo da pijan čovjek izbrblja istinu koju bi vjerovatno trijezan prešutio, prvi je napisao slavni grčki lirski pjesnik Alkej (640-560. pne) u svom djelu „Fragmenti�.

UJKA SEM

Uncle Sam .

Saljivi naziv za stanovnike SAD.

U ratu za nezavisnost (1775-1783) neki Elbert Anderson bio je vojni liferant, a Samuel Vilson, poznat pod nadimkom Ankl Sem (Ujka Sem) nadzornik liferovane, isporučene robe Vlade. Na pošiljkama su se stavljali znaci E.A. (Elbert Anderson) i U.S. (United States - Sjedinjene države). Kad su jednom pitali onog što je na isporuke stavljao ove oznake šta znače ta slova, on je u šali odgovorio: Elbert Anderson i Uncle Sam. Štampa je ovo prihvatila i raznijela po čitavom svijetu. Tako se rodio Ujka Sem.

URIJINO PISMO

Izdajničko pismo. Pismo koje donosi propast ili smrt donosiocu.

Naziv je nastao po Uriji, vojskovođi cara Davida, koji ga je, da bi došao do njegove lijepe žene Vetsaveje, poslao sa pismom svom glavnom vojskovođi Joavu, sa naredbom da ga u borbi postavi na takvo mjesto gdje će poginuti. Tako se i dogodilo. David se oženio Vetsavejom, sa kojom je dobio sina i nasljednika, čuvenog cara Solomona.

Charmed · Malo ~ mače ~

VALENTINOVO

Dan zaljubljenih (14. februar).

Rimski car Klaudije II zabranio je vjenčanje jer su oženjeni izbjegavali da idu u vojsku. Međutim, sveštenik Valentin, u slavu ljubavi, zaljubljene je vjenčavao krišom. Kada se to otkrilo, car je 269. godine dao da se Valentinu odrubi glava.

Dok je bio u zatvoru, mnogi mladi su iz zahvalnosti dolazili ispod njegove ćelije i ubacivali cvijece. Jedna od njih je bila i kćerka čuvara zatvora, kojoj je jedino bilo dozvoljeno da posjećuje Valentina. Na dan svog pogubljenja Valentin je svojoj prijateljici napisao divno pismo zahvale na pažnji i vjernosti, koje završava riječima: „S ljubavlju od Valentina�, što je do današnjeg dana ostala najšešća poruka zaljubljenih.

Valentin je kasnije proglašen svećem, a dan njegovog pogubljenja, 14. februar, slavi se otada u čitavom svijetu kao dan zaljubljenih.

VESELIMO SE DOK SMO MLADI

Gaudeamus igitur, iuvenes dum sumus.

Ovo je početni stih poznate studentske pjesme (Gaudeamus), čija melodija, autora Kindlebena, potiče iz 1717. godine. Prema raspravi koju je o toj pjesmi napisao Gustav Svecke (Schnjetschke), pjesma je nastala kod studenata iz Bolonje. Opravdanje za navedeni stih nalazi se i u nastavku ove pjesme:

"Poslije ugodno provedene mladosti

i teškog bremena starosti

imati će nas (ionako) grobna humka...�

VLAŠIĆI

Plejade. Sazvježđe od sedam zvijezda.

Ime potiče od Plejada, 7 kćeri Posjedonovog sina Atlanta (Atlasa) i Plejone. Bile su ljubimice bogova i ljudi. Kada su doznale da im otac, zbog učešća u borbi titana protiv bogova, za kaznu mora držati na leđima čitav nebeski svod, očajne, izvršile su samoubistvo. Zevs ih je potom pretvorio u sazvježđe.

Charmed · Malo ~ mače ~

VLAST I SLOBODA

Imperum et lib�rtas.

Riječi je izgovorio poznati engleski državnik i premijer Benjamin Dizraeli (1804-1881, premijer 1868. i 1874-1880) u čuvenom govoru 11. novembra 1879. u kojem se zalagao za britansku imperijalnu prevlast, ali uz pune slobode. Uz Gledstona je najznačajniji britanski državnik XIX vijeka.

Simbiozu ove dvije oprečne stvari (vlast i slobodu) pominje, međutim, i slavni rimski govornik i državnik Ciceron, u svom djelu „Filipike� (Philippicae), dok rimski istoričar Tacit (Publius Carnelius Tacitus, 70-122) u djelu „Život Agrikolin� (Vita Agricolae) veli za svog tasta Agrikolu, vojskovođu, konzula i rimskog namjesnika Britanije (Gnaeus Iulius Agricola, 40-93), da je ove dvije, naoko teško spojive stvari, na najbolji način sjedinio u svojoj ličnosti.

Charmed · Malo ~ mače ~

ZABRANJUJEM
Veto.
To je pravo države ili pojedinca da svojim jednim glasom može osujetiti donošenje neke odluke ili zakona. Interesantno je da su to zakonsko pravo do 1791. godine imali svi članovi poljskog Sejma.
Veto, kao pravilo sa značenjem - zabranjujem, ne primam, odbacujem, pojavilo se u starom Rimu kao formula kojom su narodni tribuni oglašavali odluke Senata za nevažeće. U ustavnim državama vladari imaju, u odnosu prema narodnom predstavništvu, pravo na neograničeno (apsolutno) ili samo na ograničeno (suspenzivno) veto.
ZLATNA BULA
Važni srednjevjekovni dokumenti, nazvani tako po visećem zlatnom pečatu kojim su ovjeravani. Najpoznatiji takvi dokumenti su Zlatna bula Andrasa II iz 1222, o plemićkim povlasticama i Zlatna bula Bele IV iz 1267, kojom se zaštićuju mali plemići i građanstvo.
ZLATNO RUNO
Izraz se upotrebljava kada se želi naglasiti postojanje ili sticanje neke velike vrijednosti, odnosno bogatstva.
Vodi porijeklo iz grčke mitologije, iz mita o Argonautima, hrabrim grčkim junacima, koji su pod vođstvom Jasona plovili lađom Argo do Kolhide da donesu zlatno runo, što su i uspjeli, nakon savladavanja niza velikih prepreka.

Charmed · Malo ~ mače ~

ZAR I TI, SINE BRUTE?

Tu ljuoljue, Brute, fili mi?

Svetonije (Gaius Tranljuillus Svetonius, 70-120), rimski istoričar i sekretar cara Hadrijana, u svom djelu „Život Julija Cezara� navodi da je ove riječi izgovorio Gaj Julije Cezar, rimski vojskovođa i državnik (100-44. pne), kada je 15. marta 44. pne, među zavjerenicima i svojim ubicama, vidio i miljenika Bruta, za kojeg se u Rimu govorilo da je bio zaista njegov vanbračni sin (Marko Junije Brut, 85-42. pne, najistaknutiji sudionik zavjere protiv Cezara. Ubio se poslije poraza kod Filipija).

Izreka se upotrebljava kada se zeli istaći neočekivana nevjera, izdajstvo, prevrtljivost, od strane dotadašnjeg prijatelja, istomišljenika i slično.

ZDRAV DUH U ZDRAVOM TIJELU

Mens sana in c�rpore sano.

Juvenal (Decim Junije, 60-140), rimski književnik, posljednji veliki satiričar latinskog jezika, je ovaj citat naveo u sasvim drugom smislu od onog kojeg mu mi pripisujemo. U svom djelu „Satire� (Satyrae) Juvenal priča o gluposti i besmislenosti želja i molitvi koje ljudi upućuju bogovima, od kojih treba tražiti samo da im dodijele tjelesno zdravlje i zdrav um.

Charmed · Malo ~ mače ~

ZDRAVO CEZARE, POZDRAVLJAJU TE ONI KOJI ĆE UMRIJETI

Ave, Caesar, morituri te sal�tant!

Izreka kojom su gladijatori prije početka borbe sa lavovima, ili međusobnih borbi u areni, pozdravljali cara.

Rimski istoričar Svetonije tu izreku navodi u svom djelu „Život Klaudija", uz jedan interesantan podatak, koji navodimo. Kad je car Klaudije (10-54, car od 41), prilikom svečanog otvaranja dovodnog kanala iz jezera, priredio krvave gladijatorske igre, borci-gladijatori pozdravili su ga ovim riječima. Klaudije je otpozdravio: Avete! (Zdravo!), i gladijatori su ove rijeći shvatili kao dozvolu da se ne bore, pa ih je car prijetnjama morao natjerati na borbu.

ZLATNA SREDINA

Aurea mediocritas.

Ovu misao najslavniji rimski lirski pjesnik Horacije (Ljuintus Flaccus Horatius, 65-8. pne) navodi u svojim „Odama" (Carmina II) u smislu duševne harmonije koju čovjek postiže ako nema ni suvišnih želja, ni nada.

Izreka se, međutim, upotrebljava više u prenesenom smislu: Srednji je put najbolji.

Charmed · Malo ~ mače ~

ŽIVE POZIVAM, MRTVE OPLAKUJEM, MUNJE KRŠIM
Vivos voco, mortuos plango, fulgura frango.
Uobičajeni natpis na zvonima. Moto poznate Šilerove „Pjesme o zvonu".

ŽUTA ŠTAMPA

Naziv za novine sa senzacionalnim informacijama, intrigama i tračarijama, većinom društvenog kruga poznatih. Ova štampa naziva se još i bulevarska, petparačka i sl.

Naziv potiče od žute boje kojom je štampan strip „Žuto dijete� (The Yellow Kid) u više američkih takozvanih „peni listova�. Naime, Bendžamin Dej (Benjamin Dy) osnovao je 1883. list (New York Sun), kao prvi nepolitički masovni list sa vrlo niskom prodajnom cijenom (jedan cent), koji je dao posebnu boju američkom novinarstvu i uveo jednu novu vrstu štampe koja je preferirala senzacionalizam, avanturizam, fantastiku, intrige, pornografiju i slično, što je vremenom postala karakteristika sadržaja „žute štampe" uopšte.

Inače, prve „tračerske" novine, u kojima su objavljivana ogovaranja „dobrostojećih građana", pojavile su se 9. marta 1672. u Parizu, u izdanju Zan Damen de Visea.

Charmed · Malo ~ mače ~

Ako imate i Vi nesto napisite nije na odmet Wink

veckson · Upućeni član