U gradovima živi polovina planete

jecika_84 · ^Everyday Is Viggo day^

Do kraja ove godine, prvi put u istoriji ljudskog roda, polovina svetskog stanovništva živeće u gradovima, navodi se u populacijskoj studiji Ujedinjenih nacija. Nalazi izveštaja ove svetske organizacije upozoravaju da se urbana područja moraju pripremiti da u sledeće četiri decenije prime ogroman broj ljudi. Demografski stručnjaci u UN kažu da rast gradova neće izazvati samo migracije iz ruralnih područja, nego i transformacije mnogih ruralnih područja u urbane centre.

Medjutim, ovaj planetarni trend naša zemlja je prestigla još pre tri godine. Prema proceni Republičkog zavoda za statistiku Srbije, u 2005. godini više od polovine stanovništva u Srbiji već je živelo u gradovima, odnosno 57,2 odsto. U razvijenim delovima sveta taj procenat je 2003. godine bio 74,5 odsto, a u Evropi 73 odsto.

Vladimir Nikitović, iz Centra za demografska istraživanja Instituta društvenih nauka, kaže za "Politiku" da će porast "gradske” populacije Srbije i u narednim decenijama biti odredjen promenom tipa naselja, a ne populacionim porastom gradova. Dva su razloga za to: prvi je nastavak globalnog procesa urbanizacije, a drugi je nastavak daljeg pada ukupnog broja stanovnika.

Ovaj demograf podseća da aktuelna statistika razlikuje samo dva tipa naselja u Srbiji. Naime, postoje "gradska” i "ostala” naselja. Status gradskog naselja odredjuje se zakonskim aktima. Drugim rečima, ne postoje jasni kriterijumi na osnovu kojih se neko naselje proglašava gradskim. Ranije podele zasnivale su se na kombinaciji različitih demografskih, ekonomskih, geografskih i socioloških parametara. Stoga su postojali i tipovi naselja poput varoši i varošica, odnosno statistika je pravila razlike izmedju pojedinih prelaznih oblika.

Nikitović napominje da kategorija "ostala” naselja, osim seoskih, obuhvata i sva prigradska odnosno naselja mešovitog tipa. Ovaj čisto formalni kriterijum izdvajanja gradskih od ostalih naselja odražava se i u tumačenju procenta koji bi trebalo da nam prikaže koliki broj ljudi u Srbiji živi u gradovima. S obzirom na to da je jedan od kriterijuma u odredjivanju tipa naselja očigledno i preovladjujuća delatnost stanovništva, većina naselja koja predstavljaju turističke centre dobila su status grada (Zlatibor, Divčibare, Palić, Jošanička Banja...). S druge strane, nije jasan kriterijum na osnovu koga su neka prigradska naselja dobila status grada, a neka nisu. Na primer, na teritoriji Beograda, koji danas sačinjava 16 opština, gradska naselja su Ovča i Sopot, ali nije Barajevo.

Najbrži proces transformacije sela u prigradska naselja odvija se u blizini tri najveća gradska centra (Niša, Novog Sada i naročito oko Beograda), što se i manifestovalo najvećim brojem promena tipa naselja upravo u njihovoj okolini.

Autori studije Ujedinjenih nacija prognoziraju da će se stanovništvo gradova u svetu gotovo udvostručiti do 2050. godine, na šest milijardi i 400 miliona ljudi. To znači da će 2050. godine u gradovima živeti onoliko ljudi koliko ih je danas na planeti.

Hanija Zlotnik, direktor Odeljenja za stanovništvo UN, kaže da će se najveći deo tog rasta dogoditi u malim gradovima (sa manje od pola miliona stanovnika), a ne u megapolisima poput Tokija, Njujorka ili Meksiko Sitija.

Najveći deo populacijskog rasta očekuje se u manje razvijenim regijama, posebno u Aziji. Urbana populacija Afrike će se, kako se očekuje, utrostručiti u sledeće tri decenije.

Zlotnik kaže da se urbana središta smatraju kao ekonomski dinamična, privlačna za ulaganja i kao kreatori radnih mesta. Ironično je, kaže ona, da će poboljšanja u ruralnim područjima dovesti do pada broja stanovnika u tim krajevima: "Obično razvitak ruralnih područja podrazumeva veću produktivnost poljoprivrede. Medjutim, da bi to postigli, manje ljudi će biti potrebno u poljoprivrednoj proizvodnji, jer se produktivnost meri uloženim radom. Dakle, poljoprivreda više postaje agrobiznis, a agrobiznisu treba manje ljudi. Kad se to dogodi, treba pronaći zaposlenje za suvišnu radnu snagu iz poljoprivrede”, kaže Zlotnik.

(Politika/Mondo)